Тарихын жинақтау
Ұрпақтар естелігі, фотолар және құжаттар арқылы әр шыңырау туралы дерек жинау.
МАҢҒЫСТАУ МАҚТАНЫШТАРЫ · ЭЛЕКТРОНДЫҚ КІТАП
Сұлба
Әбдіратұлы
Бір ғұмыр. Өшпес мұра.
Майдангердің ерлігі, шебердің қолтаңбасы,
туған жерге сіңген еңбек. Енді бір кітапта.
Жұбай Құлданова · Алматы, 2026
ЖОБАНЫҢ БАСТЫ ЖАҢАЛЫҒЫЖетібайдың 41 шыңырауын цифрлық карта арқылы жаңғырту ↗10.05.1919Дүниеге келген күні
Таушық ауылы, Маңғыстау
Таушық ауылы, Маңғыстау
✦ Тарихты парақтаңыз
Мұраны бірге танып-білейік
Мұқабаны басып, кітапты ашыңыз
Соғыс ардагері✦Палуан✦Жүргізуші✦Моторист✦Ұста
КІТАПХАНА / МҰРАНЫҢ ЖАҢА ТЫНЫСЫ
Оқуға ашық · Баршаға қолжетімдіӨткеннің үні.
Бүгінгі парақ.
Сұлба Әбдіратұлының 1951 жылғы қолжазбасы, оның аудармасы, өмір жолы мен ұрпақтар естелігі. Кітаптың барлық беті түпнұсқа қалпында ұсынылды.
ҚАЙ БӨЛІМНЕН БАСТАЙМЫЗ?
ЖОБАНЫҢ БАСТЫ ЖАҢАЛЫҒЫ / ЭЛЕКТРОНДЫҚ КАРТА
Жетібайдың 41 шыңырауыМҰРАНЫ ЦИФРЛЫҚ ФОРМАТТА САҚТАУЖетібай картасы.
Жетібай картасы.
Тарихқа жаңа көзқарас.
Кітаптың 174–182-беттерінде Жетібай маңындағы Қиқым шыңырауларының тарихы баяндалады. Сұлба Әбдіратұлы қайта пайдалануға берген су көздерінің орны мен қазіргі жағдайын бір жүйеге жинақтау — жобаның мақсаты. Электрондық карта мен цифрлық паспорт — осы зерттеудің практикалық нәтижесі.
41Тарихи шыңырау
берілген материал бойынша
берілген материал бойынша
9Сақталғаны туралы
мәлімет бар
мәлімет бар
9Шартты зерттеу карточкасы
GPS өлшемі: 0
GPS өлшемі: 0
ҚИҚЫМ · ШЫҢЫРАУЛАР МҰРАСЫ
9 құдықтың зерттеу сызбасы
Шартты орналасу · масштабсыз · нақты GPS карта емес
01–03: кітаптағы үш қожалық туралы дерек. 04–09: толтырылатын карточкалар. Бұлардың сақталған тоғыз құдықпен сәйкестігі әлі тексеріледі. Белгілердің орны географиялық болжам емес.
Карта жүктелуде…
01–09 · Шартты орналасу. Нақты құдық орындары емес.
Карта Жетібай аумағына шектелген. Сұлба Әбдіратұлының 41 шыңырауының GPS орындары әзірге берілмеген.
Орнын нақтылау
GPS координатын, қазіргі күйін және жеке өлшемдерін зерттеу паспортында тіркеу.
Мұраны таныту
Нақтыланған деректі ашық картаға қосып, шыңыраулардың тарихын көпшілікке ұсыну.
Қандай жаңалық?
Естелік пен жәдігер туралы деректі орналасу орны және қазіргі жағдайымен байланыстыратын цифрлық жүйе жасалды. Бұл — жобаның практикалық жаңалығы. Жұмыс құдықтардың жеке деректері анықталған сайын толықтырылады.
Зерттеу паспортын толтыру ↗01 / ӨМІР ЖОЛЫ
Табандылықпен өрілген ғұмырҚайсар мінез.
Қалдырған із.
Сұлба Әбдіратұлы 1919 жылы 10 мамырда Маңғыстаудың Таушық ауылында дүниеге келді. Әке-шешесінің тәрбиесін көріп, өзіне қажетті бұйымды әп-сәтте жасайтын әкесінен шеберлік үйренді.
1926 жылы Форт-Шевченкода ашылған жеті жылдық мектепте білім алды. Табиғаты қатал өлкеде өскен ол жастайынан еңбекқор, күшті әрі қайсар болып қалыптасты.
ТАУШЫҚ · ФОРТ-ШЕВЧЕНКО
Шеберлік бастауы — әке өнегесі
Сұлба Әбдіратұлының еңбекке ықыласы бала кезінен қалыптасты. Әкесінің қолөнер шеберлігін меңгеріп, кейін осы қабілетін ел қажетіне жұмсады.
ЕЛГЕ ҚЫЗМЕТ
Ол — Ұлы Отан соғысының ардагері, Маңғыстау өңіріндегі алғашқы автокөлік жүргізушілерінің бірі, елге танылған палуан. Оның өміріндегі ерлік пен бейбіт күнгі еңбекті елге қызмет ету мұраты тоғыстырды.
02 / ЕЛГЕ СУ, ҰРПАҚҚА МҰРА
Жетібай · 1961–1962 жылдар41 шыңырау.
Өшпес еңбек.
Жетібай кен орны ашылған кезде тұрғындар мен өндіріске ауыз су қажет болды. Сұлба Әбдіратұлы бітеліп қалған 41 көне шыңырауды қол күшімен аршып, кеңейтіп, қайта пайдалануға мүмкіндік жасады.
30–32 мШыңыраулардың тереңдігі
70–75 смТеппе аралығы
БІР ЕҢБЕКТІҢ 41 ІЗІ
Сақталған — 9Көмілген — 32
Берілген мәлімет бойынша, 32 шыңырау жол астында қалып немесе табиғи әсерден көмілген.
Бұл — сандық көрініс. Белгілер құдықтардың нақты орналасуын білдірмейді.
«Құдықты бір адам қазады,
мың адам суын ішіп, игілігін көреді».
ШЫҢЫРАУҒА ҮҢІЛІҢІЗ
Тереңдегі тіршілік көзі
Бөліктерді таңдап, көне шыңыраудың құрылысымен танысыңыз.
Шыңыраудың шартты қимасы · Масштаб сақталмаған
70–75 СМ · АРАЛЫҒЫ
Тасқа қашалған баспалдақ
Теппе — құдық ішіне түсіп-шығуға арналған, қабырғаға қашалған баспалдақ. Берілген мәліметте әр теппенің арасы 70–75 сантиметр болғаны айтылады. Шеберлер құдыққа осы теппемен түскен.
Бүгінге жалғасқан игілік
Ұлы Матарбай ақсақалдың жеке қожалығындағы әкесінен қалған құдық қазір су сорғыш арқылы ел игілігіне қызмет етіп тұр.
03 / ШЕБЕРЛІК МҰРАСЫ
Қолдың ебі · Ойдың зердесіТемірге тіл бітірген
шебер
Техника тапшы, маман санаулы уақытта Сұлба Әбдіратұлы қозғалтқыш жөндеп, табылмаған машина тетіктерін өз қолымен соғып, құйып шығарған.
Соғыстан кейін техникалық оқу орнын аяқтап, «Кең көлемдегі машина-трактор жүргізушісі» мамандығын меңгерді. Сарытағанда, ал 1962 жылдан бастап Жетібайдағы АТК-1 мекемесінде слесарь, моторист болып еңбек етті.
ҰСТАЗДЫҚ ӨНЕГЕ
Мол тәжірибесін жастарға үйретіп, көптеген шәкірт тәрбиеледі. Шебердің білімі жасаған бұйымдарымен бірге шәкірттерінің ісінде де жалғасты.
01 Екі камералы көрік +
Шеберханасында темір өңдеуге арналған сирек кездесетін үлкен, екі камералы көрік болған. Отбасы ұсынған сипаттамада оның 62 см және 90 см-ге дейін ашылатын өлшемдері аталады.
Көріктің көмегімен қажетті тетіктер жасап, ауыл тұрғындарына көмектесіп отырған.
02 Отбасында сақталған жәдігерлер +
Көрік, қолдан жасалған балта, балға, ара, қорғасын мен мыстан жасалған бұйымдар бүгінде отбасы мұрасы ретінде сақталған. Әр бұйым шебердің күнделікті еңбегінен сыр шертеді.
03 Ауылға сіңірген еңбек +
Сұлба Әбдіратұлы Тұрыш ауылындағы мектептің қабырғасын қалауға атсалысты. Қозғалтқыш жөндеу мен темірден құрал жасау арқылы ауыл адамдарына үнемі көмек көрсетті.
САРЫТАҒАН ЭКСПЕДИЦИЯСЫ
Қайраттан туған сенім
1950 жылдары Сарытағандағы құпия геологиялық экспедицияда ауыр жүк көлігінің жүргізушісі болды. Экспедиция басшысы Кирилл Игнатьевич Шпакпен бірге еңбек етті.
Берілген естелікте оның 200 литрлік май толы бөшкені көтергені, ал Шпактың оған ГАЗ-51 көлігін және экспедиция жалақысын торуылшылардан аман жеткізу міндетін сеніп тапсырғаны баяндалады.
Сұлба Әбдіратұлының еңбегі Сарытаған мен Жетібай өндірісінің дамуына қосылған үлес ретінде ел есінде қалды.
04 / ЖОБА ЖАҢАЛЫҒЫ
Мұраны зерттеу және сақтау құралыШЫҢЫРАУДЫҢ ЦИФРЛЫҚ ПАСПОРТЫӘр құдықтың
Әр құдықтың
өз тарихы бар.
Жобаның жаңалығы — Сұлба Әбдіратұлының еңбегі туралы естеліктерді шыңыраудың бүгінгі жағдайымен байланыстырып, бір цифрлық паспортқа жинақтау. Бұл құрал деректі реттеуге және мұраны кейінгі зерттеуге дайындауға көмектеседі.
Алғашқы жазба Матарбай ақсақалдың қожалығындағы құдық туралы берілген мәтіннен толтырылды. Нақты орны, жеке тереңдігі және зерттеу күні әзірге белгісіз. Жаңа мәлімет қосқанда дереккөзін бірге жазыңыз.
Бұл — жоба аясындағы зерттеу құралы. Жазбалар ресми археологиялық тізілім болып саналмайды. Белгісіз мәліметті болжап толтырмай, кейін анықталған дерекпен толықтырыңыз.
05 / ФОТОАРХИВ
Түпнұсқа фотолар · Жоба материалдарыТарихтың тірі ізі
Естелік, зерттеу және ұрпақ сабақтастығы.
Әр фотоны басып, толық көлемде көріңіз.
ҰРПАҚҚА АМАНАТ
Еңбегі — ел есінде.
Өнегесі — жүректе.
Сұлба Әбдіратұлының мұрасы — елге қызмет етудің, қолдағы өнерді ортақ игілікке жұмсаудың үлгісі. Суы сарқылмаған шыңырау мен қолдан соғылған әр бұйым сол еңбекті еске салады.
Өмір жолына қайта оралуМАТЕРИАЛ ТУРАЛЫДеректер мен түсіндірмелер+
Электрондық кітап
Жұбай Құлданова. «Сұлба Әбдіратұлы». Алматы: «Нұрлы Әлем», 2026. Мұқаба мен кітаптың толық PDF нұсқасын жоба иесі ұсынды. Оқу режимінде берілген файлдың 224 беті бастапқы ретімен сақталды. Түпнұсқа PDF жүктеу.
Мәтіннің негізі
Сайт жоба иесі ұсынған Сұлба Әбдіратұлы туралы өмірбаяндық мәтін негізінде әзірленді. Қайталанған бөліктер біріктіріліп, емле мен тыныс белгілері реттелді. Оқиғалар мен сандық мәліметтер берілген материал шегінде ұсынылады.
Фотолар
Портрет пен зерттеу фотолары бұрын әзірленген «Сұлба Әбдіратұлы — еңбек пен ерліктің үлгісі» брошюрасынан алынды. Суреттер қайта жасалған жоқ. Брошюрада жоба авторы ретінде Ерсайынқызы Данагүл, 10-сынып оқушысы көрсетілген.
Зерттеуді қажет ететін мәлімет
Ұсынылған мәтінде құдықтардан Оғыз дәуіріне тиесілі «Қызық» тайпасының таңбалары табылғаны айтылады. Таңбалардың нақты оқылымы, тайпа атауы мен мерзімін археологиялық немесе архивтік дерекпен қосымша нақтылау қажет.
Электрондық картаның негізі
Карта негізі — OpenStreetMap қатысушылары. Жетібай ауылының бағдары OSM нысанына сүйенеді. Бұл нүкте құдықтың орны емес. 01–09 нөмірлі нүктелер таныстырылым үшін шартты қойылған: олар жеке құдықтардың орны ретінде қолданылмайды. Жетібайдың шығысы туралы жалпы бағдар кітаптың 176-бетінен алынған; нүктелердің жеке координаттары зерттеу дерегі емес.
Сызба және көрсеткіштер
41 белгі — жиынтық санның көрінісі, нақты құдықтар тізімі немесе карта емес. Шыңырау қимасы түсіндіру мақсатында жасалған; масштаб сақталмаған. 9 сақталған шыңырау туралы көрсеткіш берілген өмірбаяндық материалдан алынды.